Hasankeyf

İlçe merkezimiz önemli bir tarihi merkezdir. Hasankeyf, Türk—İslam tarihi ve medeniyeti açısından önemli bir yere sahiptir. Tarihlerdeki orijinal ismi HISN KEYFA’dır. ‘Kaya Kale’ anlamına gelen bu isim, Hasankeyf’te bulunan ve yekpare kayalardan oluşan kalesine izafeten verilmiştir. 
    Hasankeyf’in ne zaman kurulduğu konusu şimdiye kadar akranlıkta kalmıştır. Bugüne kadar vapılan arkeolojik çalışmalar bu soruyu cevaplamaktan oldukça uzaktır. Şehrin jeopolitik vapısı çok eski bir yerleşim merkezi olduğu 
ihtimalini kuvvetlendirmektedir. Bugün bile zaman zaman bazıları mesken olarak kullanılan çok sayıdaki magaralar, insanların çok eskiden beri burada yerleştiklerini göstermektedir. Şehrin kuruluşuna ait bilgiler, ancak arkeolojik 
çalışmalardan sonra kesinlik kazanabilecektir. 

    Mevcut bilgilere göre, Hasankeyf kalesinin kurulması, MS. 4’üncü yüzyıla rastlamaktadır. Bu yüzvıl ortalarında, Diyarbakır çevresini ele geçiren Bizans İmparatoru Konstantinos, bölgeyi korumak amacıyla iki sınır kalesi inşa 
ettirmiştir. Bu iki kaleden birisi Hasankeyf kalesidir. Kalede bulunan mağaralar, buranın kalenin inşasından önce de yerleşme yeri olarak kullanıldığını göstermektedir. Kale, Sasanilere karşı siyasi bir önem kazanınca, daha sağlam bir şekilde yeniden tahkim edilmiştir. 
    Hasankeyf MS. 639 yılında Emeviler tarafından fethedilmiştir. Bu tarihten sonra; Abbasiler, Hamdaniler. Mervaniler, Artuklular, Eyyubiler ye Osmanlılar hakimiyet kurmuşlardır. Hasankeyf en parlak dönemini Artuklular döneminde yaşamıştır. Merkezde bu dönemden kalan pek çok tarihi eser mevcuttur.